{"id":57827,"date":"2024-04-28T11:23:42","date_gmt":"2024-04-28T08:23:42","guid":{"rendered":"https:\/\/mdu.edu.az\/?p=57827"},"modified":"2024-04-29T11:23:50","modified_gmt":"2024-04-29T08:23:50","slug":"yazi_28-04-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/yazi_28-04-24\/","title":{"rendered":"MDU ba\u015f m\u00fc\u0259llimi: Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva ziyal\u0131l\u0131q, sad\u0259lik v\u0259 xeyirxahl\u0131q n\u00fcmun\u0259sidir"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademiki Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus n\u00fcmun\u0259vi yolu vard\u0131. Onun z\u0259ngin v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li h\u0259yat yoluna n\u0259z\u0259r sald\u0131qda bu h\u0259yat yolunda bitib-t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259n arzulara do\u011fru yol a\u00e7an \u00f6mr\u00fcn g\u00f6z\u0259lliyi diqq\u0259td\u0259n yay\u0131nm\u0131r: ana \u00f6mr\u00fc, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 \u00f6mr\u00fc, h\u0259kim \u00f6mr\u00fc, alim \u00f6mr\u00fc v\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u0259r\u0259 s\u0131\u011fmayan b\u0259nz\u0259rsiz \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u00f6mr\u00fc. Bu keyfiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259r m\u0259hz \u015f\u0259xsiyy\u0259t olaraq ziyal\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u0259 i\u015f\u0131q sa\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m inc\u0259, z\u0259rif duy\u011fular\u0131n v\u0259hd\u0259tind\u0259 Az\u0259rbaycan xan\u0131m\u0131na m\u0259xsus olan \u00e7alarlar\u0131 v\u0259 z\u0259kas\u0131 il\u0259 qaranl\u0131q d\u00fcnyalara \u015f\u0259fa verdi. Duy\u011fulu, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, f\u0259rqli bir d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259li f\u0259aliyy\u0259ti c\u0259ml\u0259\u015fdirib h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sinin silinm\u0259y\u0259n izl\u0259rini \u00f6z\u00fc d\u0259 hiss etm\u0259d\u0259n g\u0259rgin axtar\u0131\u015flar\u0131, z\u0259hm\u0259ti, elmi biliyi il\u0259 bu al\u0259m\u0259 h\u0259kk etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn novator alimi olub, h\u0259m pe\u015f\u0259kar, h\u0259m d\u0259 elmi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi. Oftalmologiyan\u0131n el\u0259 bir sah\u0259si yoxdur ki, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n t\u0259dqiqatlar\u0131 olmas\u0131n. O, tapdanm\u0131\u015f yollarla getm\u0259yi xo\u015flam\u0131rd\u0131, \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 sah\u0259d\u0259 yeni c\u0131\u011f\u0131rlar a\u00e7\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycanda g\u00f6z\u00fc z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259y\u0259, h\u0259tta tam korlu\u011fa s\u0259b\u0259b olan traxoma infeksion x\u0259st\u0259liyinin geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanda, ona qar\u015f\u0131 t\u0259sirli m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 yox idi. Bel\u0259 bir d\u00f6vrd\u0259 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m traxoma x\u0259st\u0259liyin\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan m\u00fcalic\u0259vi v\u0259 profilaktik t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259\u015fkilind\u0259 v\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edir, konkret m\u00fcalic\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n ba\u015fqa, Az\u0259rbaycanda traxoma x\u0259st\u0259liyinin daha geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 rayonlara gedir, h\u0259kim-oftalmoloqlara m\u0259ruz\u0259l\u0259r oxuyur, \u0259hali aras\u0131nda \u00e7oxlu s\u00f6hb\u0259tl\u0259r apar\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycanda traxoman\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fcn k\u0259silm\u0259sini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyan Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m bu problemin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b oldu\u011funu \u00e7ox yax\u015f\u0131 bilirdi. Lakin i\u015fin \u00e7\u0259tinliyin\u0259 v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 baxmayaraq, o, tezlikl\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlar \u0259ld\u0259 edir. Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva bu istiqam\u0259td\u0259 \u00e7ox sayda t\u0259dqiqatlar apard\u0131 v\u0259 1960-c\u0131 ild\u0259 &#8220;Traxoman\u0131n dig\u0259r terapiya \u00fcsullar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 sintomisinl\u0259 m\u00fcalic\u0259si&#8221; m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik dissertasiyan\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etdi. Apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqatlar da bu dissertasiyan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. Traxoma x\u0259st\u0259liyinin m\u00fcayin\u0259si v\u0259 m\u00fcalic\u0259si i\u015fl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m oftalmologiya elminin bir s\u0131ra aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t verirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva 1968-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n patologiyas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Eyni zamanda, bir s\u0131ra m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, yod-s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259, neft-kimya s\u0259nayesind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u015f\u0259xsl\u0259rin g\u00f6rm\u0259 orqanlar\u0131na t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259r\u0259 \u0259sas diqq\u0259t yetirirdi. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m bu problem \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f aparark\u0259n, \u00e7ox vaxt, bilavasit\u0259 s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 olaraq, z\u0259r\u0259rli pe\u015f\u0259 sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u015f\u0259xsl\u0259ri oftalmoloji m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7irirdi. Geni\u015fmiqyasl\u0131 klinik v\u0259 t\u0259cr\u00fcbi t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 alim z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259rin g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131na t\u0259sirinin \u0259sas qanunauy\u011funlu\u011funu a\u015fkara \u00e7\u0131xara bilir.<strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri, elmi monoqrafiyalar\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirmir<\/strong><strong>. <\/strong>\u00c7oxillik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin, klinik t\u0259dqiqatlar\u0131n v\u0259 eksperimentl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. G\u00f6rk\u0259mli elm adam\u0131 &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri i\u015f\u00e7il\u0259rinin g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti&#8221; m\u00f6vzusunda yazd\u0131\u011f\u0131 dissertasiya i\u015fini d\u00fcnyan\u0131n \u0259n n\u00fcfuzlu oftalmologiya m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birind\u0259, H.Helmqolts ad\u0131na Moskva Elmi-T\u0259dqiqat G\u00f6z X\u0259st\u0259likl\u0259ri \u0130nstitutunda m\u00fcdafi\u0259 edir. 1977-ci ild\u0259 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevaya tibb elml\u0259ri doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259si verilir. Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva bir ne\u00e7\u0259 monoqrafiya, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, &#8220;\u015ein istehsal\u0131nda g\u00f6z\u00fcn pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131&#8221;, &#8220;Yod s\u0259nayesind\u0259 g\u00f6z\u00fcn pe\u015f\u0259 x\u0259st\u0259liyinin profilaktikas\u0131&#8221;, &#8220;Xroniki yod intoksikasiyas\u0131nda oftalmologiya&#8221; &nbsp;monoqrafiyalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifidir. 1981-ci ild\u0259 oftalmologiyan\u0131n inki\u015faf\u0131na verdiyi b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259y\u0259-g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 elmi-t\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259 professor o, oftalmologiya al\u0259mind\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u00fckafat olan SSR\u0130 Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n M.\u0130.Averbax ad\u0131na m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, professor Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva h\u0259min m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n ilk qad\u0131n idi. Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131n birind\u0259 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, b\u00f6y\u00fck h\u0259kim oldu\u011funu bildirmi\u015fdi: &#8220;O, Az\u0259rbaycan oftalmologiya m\u0259kt\u0259bin\u0259 \u00f6z d\u0259y\u0259rli t\u00f6hf\u0259sini vermi\u015fdir, g\u0259nc kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Eyni zamanda, insanlar\u0131n g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n istehsalatlarda onun laboratoriyalar\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bu laboratoriyalarda bir t\u0259r\u0259fd\u0259n insanlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na z\u0259r\u0259rli istehsallar\u0131n t\u0259siri \u00f6yr\u0259nilmi\u015f, eyni zamanda, x\u0259st\u0259l\u0259rin m\u00fcalic\u0259si d\u0259 t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdir&#8230;&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva Az\u0259rbaycan oftalmologiyas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ucaldan alim idi. Onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 <\/strong>1977-ci ild\u0259 Bak\u0131da ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u00dcmumittifaq Oftalmoloqlar Elmi C\u0259miyy\u0259ti \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin plenumu ke\u00e7irildi. Bu m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259dbird\u0259 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli aliml\u0259r i\u015ftirak etmi\u015fdi v\u0259 t\u0259dbir Az\u0259rbaycan elminin g\u0259l\u0259c\u0259yi, onun inki\u015faf\u0131 namin\u0259 \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rl\u0259 birg\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131, pe\u015f\u0259kar kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck imkanlar yaratd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n z\u0259ngin elmi irsi, oftalmologiyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqatlar, qazand\u0131\u011f\u0131 nailiyy\u0259tl\u0259r, yaratd\u0131\u011f\u0131 fundamental \u0259s\u0259rl\u0259r Az\u0259rbaycan tibb elminin parlaq s\u0259hif\u0259sidir. G\u00f6rk\u0259mli alim, ictimai xadim, Az\u0259rbaycan EA-n\u0131n akademiki, tibb elml\u0259ri doktoru, professor, \u018fziz \u018fliyev ad\u0131na Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t H\u0259kiml\u0259ri T\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 \u0130nstitutunun oftalmologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri, Az\u0259rbaycan EA Fiziologiya \u0130nstitutunun laboratoriya r\u0259hb\u0259ri, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259m\u0259kdar elm xadimi, Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131 m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva tibb elmin\u0259 v\u0259 praktikas\u0131na, y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 tibbi kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na \u0259v\u0259zsiz t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015fdir. Onun \u00e7oxc\u0259h\u0259tli elmi f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u00e7oxsayl\u0131 elmi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rif\u0259 \u018fliyevan\u0131n Az\u0259rbaycan EA-n\u0131n akademiki se\u00e7ilm\u0259si onun b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rinin, \u00e7oxillik s\u0259m\u0259r\u0259li elmi t\u0259dqiqat i\u015finin etiraf\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Akademik Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva \u00f6mr\u00fc boyu b\u00f6y\u00fck ictimai i\u015f aparm\u0131\u015f, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin S\u00fclh\u00fc M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259sinin \u00fczv\u00fc, Az\u0259rbaycan S\u00fclh\u00fc M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259si s\u0259drinin m\u00fcavini, &#8220;Bilik&#8221; C\u0259miyy\u0259ti \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc v\u0259 ke\u00e7mi\u015f \u0130ttifaq\u0131n Oftalmoloqlar\u0131 Elmi C\u0259miyy\u0259ti \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur. O h\u0259m d\u0259 &#8220;Oftalmologiya x\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaksiya hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc idi.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya oftalmologiya elminin tan\u0131nm\u0131\u015f simalar\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n elmi f\u0259aliyy\u0259tini, pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdil\u0259r. Bel\u0259 ki, Moskva Oftalmoloji M\u0259kt\u0259bi Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131 oftalmologiyan\u0131n mirvarisi, professor A.Brovkina onu n\u0259ciblik v\u0259 m\u0259n\u0259vi pakl\u0131q timsal\u0131 adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Rusiya Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc M.M.Krasnov is\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259rimi bir s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 etm\u0259li olsayd\u0131m, dey\u0259rdim: O, h\u0259m Xeyirxah idi, h\u0259m A\u011f\u0131ll\u0131 idi, h\u0259m d\u0259 Q\u00fcdr\u0259tli idi!&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>SSR\u0130 s\u0259hiyy\u0259 naziri S.P.Burenkovsa onun haqq\u0131nda \u201cZ\u0259rif\u0259 xan\u0131m qeyri-adi bir ana idi v\u0259 \u00f6vladlar\u0131na olan m\u00fcnasib\u0259t d\u0259 x\u00fcsusi idi. Bel\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin b\u0259nz\u0259rini tapmaq \u00e7\u0259tindir. O, u\u015faqlar\u0131 sanki Ulu Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n b\u0259x\u015f olunan bir nur pay\u0131 kimi q\u0259bul edirdi. O \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259hm etmirdi, anal\u0131q borcunu yerin\u0259 yetirm\u0259kd\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259hmi g\u0259lmirdi. H\u0259rd\u0259n analar u\u015faqlar\u0131na olan m\u0259h\u0259bb\u0259td\u0259 el\u0259 y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7at\u0131rlar ki, bununla ham\u0131n\u0131 heyr\u0259t\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m bel\u0259 analardan idi. Z.\u018f.\u018fliyeva \u00f6z\u00fcn\u00fc tibbi t\u0259dqiqatlar\u0131n istedadl\u0131 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131, s\u0259naye oftalmologiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259x\u0259ssiz, d\u0259rin klinik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u0259 v\u0259 z\u0259ngin pedaqoji t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 malik alim kimi g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. O, \u00f6lk\u0259d\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq s\u0259naye istehsal\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rinin profilaktikas\u0131na dair geni\u015f t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015fd\u0131r\u201d fikirl\u0259rini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc, Piroqov ad\u0131na II Moskva Tibb \u0130nstitutunun G\u00f6z X\u0259st\u0259likl\u0259ri kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri, \u0259m\u0259kdar&nbsp;elm xadimi, D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 A. P. Nesterov Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m haqq\u0131nda \u201cZ\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131 tan\u0131yanlar onu sevm\u0259y\u0259 bilmirdil\u0259r. Qad\u0131n z\u0259rifliyi, ip\u0259k kimi yum\u015faq xasiyy\u0259t, xeyirxahl\u0131q, ail\u0259sin\u0259, dostlar\u0131na b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 s\u0259ad\u0259t hissl\u0259ri onun \u015f\u0259xsiyy\u0259tind\u0259 m\u00fcst\u0259sna z\u0259hm\u0259tsev\u0259rlik, qar\u015f\u0131ya qoyulmu\u015f m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn inadkarl\u0131q, tibb elmin\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z xidm\u0259t borcu il\u0259 \u00fczvi sur\u0259td\u0259 qaynay\u0131b-qovu\u015fmu\u015fdu\u201d fikirl\u0259rini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukrayna Oftalmoloqlar Elmi C\u0259miyy\u0259tinin s\u0259dri, Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc N. A. Pu\u00e7kovskaya bel\u0259 demi\u015fdi: \u201cZ\u0259rif\u0259 \u018fziz q\u0131z\u0131 \u0259n qiym\u0259tli insani keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik idi. Onlardan \u0259n \u0259sas\u0131 insanlara xeyirxahl\u0131qla ba\u011fl\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z.\u018fliyeva pe\u015f\u0259kar h\u0259kim, xeyirxah insan idi.<\/strong><strong> <\/strong>Onun g\u00f6rd\u00fcy\u00fc b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rd\u0259 insan amili dayan\u0131rd\u0131. \u0130nsanlara \u015f\u0259fa verm\u0259k ist\u0259yi dayn\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin qeyd etdiyi kimi, &#8220;\u00c7\u00fcnki o, h\u0259m pe\u015f\u0259kar h\u0259kim, eyni zamanda, \u00e7ox xeyirxah insan idi v\u0259 h\u0259r bir h\u0259kimd\u0259 bu iki amil birl\u0259\u015fm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki h\u0259kim pe\u015f\u0259kar olmal\u0131d\u0131r, insanlara xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir. Eyni zamanda, h\u0259kim xeyirxah insan olmal\u0131d\u0131r. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 da fikirl\u0259ri, m\u0259qal\u0259l\u0259ri var idi. H\u0259kimin etik davran\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 onun \u00e7ox d\u0259y\u0259rli fikirl\u0259ri olmu\u015fdur. Hesab edir\u0259m ki, bu fikirl\u0259r bu g\u00fcn d\u0259 h\u0259r bir h\u0259kim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas olmal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u00f6z s\u0259n\u0259tin\u0259, pe\u015f\u0259sin\u0259 olan vur\u011funlu\u011funu t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 a\u015f\u0131lama\u011f\u0131 bacaran alim idi. O, h\u0259r zaman t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 yax\u0131n olma\u011f\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u0259rdi. H\u0259mi\u015f\u0259 deyirdi ki, x\u0259st\u0259 il\u0259 h\u0259kim aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259t \u00e7ox isti olmal\u0131d\u0131r. X\u0259st\u0259 q\u0259tiyy\u0259n h\u0259kimin ondan uzaq oldu\u011funu hiss etm\u0259m\u0259lidir, onlar\u0131n aras\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259ni m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r yax\u0131nla\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. X\u0259st\u0259 \u00fcz tutdu\u011fu h\u0259kim\u0259 \u00f6z do\u011fmas\u0131, \u0259n yax\u0131n adam\u0131 kimi baxmal\u0131 v\u0259 ondan he\u00e7 n\u0259yi gizl\u0259tm\u0259m\u0259lidir. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m g\u0259nc h\u0259mkarlar\u0131na h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc x\u0259st\u0259nin yerin\u0259 qoyma\u011f\u0131 v\u0259 ona p\u0259nah g\u0259tir\u0259n, \u00fcmid yeri kimi baxan x\u0259st\u0259nin a\u011fr\u0131 v\u0259 narahatl\u0131qlar\u0131n\u0131 hiss etm\u0259yi d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 edirdi. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m x\u0259st\u0259l\u0259rini \u00f6z a\u011fl\u0131, z\u0259kas\u0131 il\u0259 m\u00fcalic\u0259 edir, xarakteri il\u0259 onlara dayaq olur v\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015fliyi il\u0259 d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259rirdi. Onun m\u00fcalic\u0259 taktikas\u0131, x\u0259st\u0259y\u0259 yana\u015fma d\u0259st-x\u0259ti tamamil\u0259 f\u0259rqli idi. T\u0259bab\u0259td\u0259 dientologiya elmi var v\u0259 bu, x\u0259st\u0259-h\u0259kim m\u00fcnasib\u0259tini \u0259hat\u0259 edir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n bir h\u0259kim kimi m\u00fcalic\u0259 taktikas\u0131n\u0131 h\u0259min elmin \u0259n g\u00f6z\u0259l \u00f6rn\u0259kl\u0259rind\u0259n biri hesab etm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva i\u015finin g\u0259rginliyin\u0259 baxmayaraq, h\u0259mi\u015f\u0259 bir qad\u0131n olaraq m\u00fclayimliyi il\u0259, h\u0259ssal\u0131\u011f\u0131, insanlara mehriban v\u0259 qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015fmas\u0131 il\u0259 se\u00e7ilib. Z\u0259rif\u0259 \u018fliyevan\u0131n \u00e7ox m\u00fclayim, eyni zamanda, da \u00e7ox t\u0259l\u0259bkar v\u0259 ciddi xarakter sahibi idi. O, \u00f6z sad\u0259liyi, s\u0259mimi v\u0259 mehribanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 unikal bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi, ziyal\u0131l\u0131q, sad\u0259lik v\u0259 xeyirxahl\u0131q n\u00fcmun\u0259si idi. Tanr\u0131 ondan he\u00e7 n\u0259yi \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdi: alim kimi alim, h\u0259kim kimi h\u0259kim, ana kimi ana, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 kimi h\u0259yat yolda\u015f\u0131&#8230; \u00dczv\u00fc oldu\u011fu kollektivd\u0259 d\u0259 ham\u0131n\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tini qazanm\u0131\u015fd\u0131. Kimin n\u0259 \u00e7\u0259tinliyi, qay\u011f\u0131s\u0131, problemi var idis\u0259, ona \u00fcz tuturdu. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n bir \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc d\u0259 ona \u00fcz tutanlardan he\u00e7 birisinin \u00fcmidini q\u0131rmamas\u0131 idi, \u00e7\u00fcnki \u00f6z\u00fc son d\u0259r\u0259c\u0259 k\u00f6vr\u0259k bir q\u0259lb sahibi idi. N\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u015f\u011ful olsa, qay\u011f\u0131lar\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox olsa da, h\u0259mkarlar\u0131na, i\u015f yolda\u015flar\u0131na v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 vaxt ay\u0131r\u0131r, laz\u0131m g\u0259ldiyi vaxtda onlar\u0131n yan\u0131nda olurdu. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u00e7ox alic\u0259nab v\u0259 geni\u015f \u00fcr\u0259kli idi. B\u0259z\u0259n el\u0259l\u0259ri olurdu ki, ona salam verm\u0259y\u0259, yax\u0131nla\u015fma\u011fa utan\u0131rd\u0131, bel\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 birinci add\u0131m\u0131 \u00f6z\u00fc at\u0131rd\u0131. Ba\u015fqas\u0131n\u0131n u\u011furuna sevin\u0259n, onu \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc kimi q\u0259bul ed\u0259n \u00e7ox \u00fclvi bir xan\u0131m idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan qad\u0131nlar\u0131 haqq\u0131nda deyirdi: &#8220;Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131 m\u0259rd, s\u0259daq\u0259tli, qeyr\u0259tli, namuslu qad\u0131nd\u0131r. M\u0259n d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ox yerini g\u0259zmi\u015f\u0259m, d\u00fcnya qad\u0131nlar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m, fikrim bel\u0259dir ki, Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadak\u0131 qad\u0131nlardan g\u00f6z\u0259ldir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev deyirdi: &#8220;G\u0259nc ya\u015flar\u0131mdan m\u0259nim h\u0259yat\u0131m d\u00f6vl\u0259t i\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 olubdur. M\u0259n b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131m\u0131 buna s\u0259rf etmi\u015f\u0259m v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 bu yolda \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram. Bu yolda m\u0259nim h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li, m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011f\u0131mda hesab edir\u0259m ki, ail\u0259 v\u0259ziyy\u0259timin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rolu olub. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m kimi h\u0259yat yolda\u015f\u0131m oldu\u011funa v\u0259 o, ail\u0259md\u0259 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi m\u00fchit yaratd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u0259n xo\u015fb\u0259xt olmu\u015fam. H\u0259yat\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fuma g\u00f6r\u0259 ail\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 fikir verm\u0259y\u0259 vaxt\u0131m olmay\u0131b. Bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb v\u0259 o da bu v\u0259zif\u0259ni \u015f\u0259r\u0259fl\u0259, s\u0259daq\u0259tl\u0259, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck m\u0259har\u0259tl\u0259 yerin\u0259 yetirib. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u00e7ox b\u00f6y\u00fck alim olub. M\u0259n h\u0259l\u0259 onunla h\u0259yat quranda o, art\u0131q elm yolunda idi, elml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi. Onun elmi f\u0259aliyy\u0259ti m\u0259lumdur. O, \u00e7ox istedadl\u0131, \u00e7ox xeyirxah, \u00e7ox sad\u0259 insan idi. M\u0259n bu bar\u0259d\u0259 \u00e7ox dan\u0131\u015fa bil\u0259r\u0259m, ail\u0259min ya\u015famas\u0131, bu g\u00fcnl\u0259r\u0259 \u00e7atmas\u0131, \u00f6vladlar\u0131m\u0131n t\u0259rbiy\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 h\u0259yat\u0131mda onun \u0259v\u0259zsiz rolu \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n bu g\u00fcn Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n m\u0259zar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f \u0259yir\u0259m\u2026 Bu g\u00fcn xo\u015fb\u0259xt g\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki bu g\u00fcn Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m kimi b\u00f6y\u00fck bir insan Yer \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u0259lib, m\u0259nim h\u0259yat\u0131m\u0131 xo\u015fb\u0259xt edib, m\u0259n\u0259 g\u00f6z\u0259l \u00f6vladlar b\u0259x\u015f edib&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u0259xsus, milli-m\u0259n\u0259vi, \u0259xlaq\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirmi\u015f bir ana idi. \u0130\u015finin \u00e7ox olmas\u0131na baxmayaraq, onun g\u00f6z\u0259l \u00f6vladlar yeti\u015fdirm\u0259si v\u0259 ictimai f\u0259aliyy\u0259ti bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6rn\u0259k olacaq bir f\u0259aliyy\u0259tdir. V\u0259 t\u0259bii ki, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan\u0131n qurucu lideri, mill\u0259timizin q\u0259hr\u0259manl\u0131q, qalibiyy\u0259t tarixini \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytarmaqla tarix yazan d\u00f6vl\u0259t xadimi, Prezident \u0130lham \u018fliyevin \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131nda Z\u0259rif\u0259 Xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n m\u00fcst\u0259sna rolunu qeyd etm\u0259m\u0259k olmaz. O, \u0259m\u0259li i\u015fin xo\u015f t\u0259\u0259s\u00fcratlar\u0131 il\u0259 ham\u0131n\u0131n q\u0259lbind\u0259 daim ya\u015fay\u0131r v\u0259 ya\u015fayacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev demi\u015fdir: \u201cZ\u0259rif\u0259 xan\u0131m b\u00f6y\u00fck lider, ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131 idi. B\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rd\u0259 ona dayaq olurdu, onu d\u0259st\u0259kl\u0259yirdi. Ail\u0259mizd\u0259 olan ab-hava, m\u00fchit, valideynl\u0259r aras\u0131nda olan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, bizi d\u0259 t\u0259rbiy\u0259 edirdi. Y\u0259ni, ail\u0259d\u0259 t\u0259rbiy\u0259ni valideynl\u0259rin m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini g\u00f6r\u0259r\u0259k al\u0131rd\u0131q&#8230; Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u00e7ox sad\u0259 bir insan idi, he\u00e7 vaxt b\u00fcruz\u0259 vermirdi ki, Heyd\u0259r \u018fliyevin \u2013 birinci katibin h\u0259yat yolda\u015f\u0131d\u0131r. H\u0259mi\u015f\u0259 onun yan\u0131nda sad\u0259 insanlar olurdu. O, h\u0259mi\u015f\u0259 sad\u0259 insanlar\u0131n \u0259hat\u0259sind\u0259 olurdu. \u00c7ox t\u0259vaz\u00f6kar idi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259li, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n timsal\u0131nda ideal qad\u0131n v\u0259 \u0259sl Az\u0259rbaycan xan\u0131m\u0131 obraz\u0131 canlan\u0131r. Z\u0259rif\u0259 \u018fliyevan\u0131n bu obraz\u0131, simas\u0131, ke\u00e7diyi h\u0259yat yolu bizim g\u0259nc xan\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan parlaq n\u00fcmun\u0259dir. \u0130nan\u0131ram ki, bug\u00fcnk\u00fc xan\u0131mlar\u0131m\u0131z da Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131, h\u0259yat t\u0259rzini, insanlarla r\u0259ftar\u0131n\u0131, \u00f6vladlar\u0131na g\u00f6st\u0259rdiyi qay\u011f\u0131n\u0131, h\u0259kim kimi x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k t\u0259dbiq edir v\u0259 Onu insanl\u0131\u011f\u0131n parlaq simas\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>G\u00fcnel Yunusova<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>MDU-nun ba\u015f m\u00fc\u0259llimi, filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademiki Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus n\u00fcmun\u0259vi yolu vard\u0131. Onun z\u0259ngin v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li h\u0259yat yoluna n\u0259z\u0259r sald\u0131qda bu h\u0259yat yolunda bitib-t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259n arzulara do\u011fru yol a\u00e7an \u00f6mr\u00fcn g\u00f6z\u0259lliyi diqq\u0259td\u0259n yay\u0131nm\u0131r: ana \u00f6mr\u00fc, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 \u00f6mr\u00fc, h\u0259kim \u00f6mr\u00fc, alim \u00f6mr\u00fc v\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u0259r\u0259 s\u0131\u011fmayan b\u0259nz\u0259rsiz \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u00f6mr\u00fc. Bu keyfiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259r m\u0259hz \u015f\u0259xsiyy\u0259t olaraq ziyal\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":57828,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"_eb_attr":"","ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[90],"tags":[],"class_list":["post-57827","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-humanitar","post_format-post-format-gallery","entry","has-media"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57827","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57827"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57827\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57829,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57827\/revisions\/57829"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/57828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=57827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=57827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}