{"id":89689,"date":"2025-12-20T21:41:00","date_gmt":"2025-12-20T18:41:00","guid":{"rendered":"https:\/\/mdu.edu.az\/?p=89689"},"modified":"2026-04-14T18:53:37","modified_gmt":"2026-04-14T15:53:37","slug":"kend_20-12-25","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/kend_20-12-25\/","title":{"rendered":"Ming\u0259\u00e7evir D\u00f6vl\u0259t Universitetinin m\u00fc\u0259llimi k\u0259nd m\u0259kt\u0259bind\u0259 plastik tullant\u0131lar v\u0259 mikroplastikl\u0259r m\u00f6vzusunda maarifl\u0259ndirici t\u0259lim ke\u00e7irib"},"content":{"rendered":"<p>Yevlax rayonunun M.K\u0259rimova ad\u0131na Tanr\u0131qulular k\u0259nd tam orta \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bind\u0259 \u201cPlastik tullant\u0131lar v\u0259 mikroplastikl\u0259rin su m\u00fchitin\u0259 t\u0259siri\u201d m\u00f6vzusunda maarifl\u0259ndirici t\u0259lim t\u0259\u015fkil olunub. T\u0259dbird\u0259 Ming\u0259\u00e7evir D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Fizika v\u0259 Ekologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi S\u0259bin\u0259 \u0130brahimovan\u0131n t\u0259qdimat\u0131 il\u0259 m\u0259kt\u0259bin \u015fagirdl\u0259ri i\u015ftirak edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259lim zaman\u0131 plastik tullant\u0131lar\u0131n \u0259traf m\u00fchit\u0259, x\u00fcsusil\u0259 su h\u00f6vz\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259r, mikroplastikl\u0259rin yaranma mexanizmi v\u0259 onlar\u0131n ekosisteml\u0259r\u0259 t\u0259siri bar\u0259d\u0259 geni\u015f m\u0259lumat verilib. S\u0259bin\u0259 \u0130brahimova t\u0259qdimat\u0131nda plastik tullant\u0131lar\u0131n t\u0259bi\u0259td\u0259 par\u00e7alanma m\u00fcdd\u0259ti, onlar\u0131n okean v\u0259 d\u0259niz canl\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 mikroplastikl\u0259rin qida z\u0259nciri vasit\u0259sil\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259ri bar\u0259d\u0259 faktlar v\u0259 vizual materiallar \u0259sas\u0131nda \u0259trafl\u0131 izahlar t\u0259qdim edib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u0131x\u0131\u015f zaman\u0131 x\u00fcsusil\u0259 qeyd olunub ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizi qapal\u0131 su h\u00f6vz\u0259si oldu\u011fundan buraya daxil olan plastik tullant\u0131lar uzun m\u00fcdd\u0259t ekosistemd\u0259 qal\u0131r v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ekoloji probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Sahilboyu \u0259razil\u0259r\u0259 at\u0131lan plastik butulkalar v\u0259 paketl\u0259r zamanla g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131n v\u0259 dal\u011falar\u0131n t\u0259siri il\u0259 par\u00e7alanaraq mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r\u0259 \u00e7evrilir. Bu hiss\u0259cikl\u0259r X\u0259z\u0259rin endemik n\u00f6v\u00fc olan X\u0259z\u0259r suitil\u0259ri v\u0259 n\u0259r\u0259 bal\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda vur\u011fulan\u0131b ki, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas \u015firin su m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan K\u00fcr \u00e7ay\u0131 transs\u0259rh\u0259d \u00e7ay oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n plastik tullant\u0131lar\u0131 da \u00f6z ax\u0131n\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259razisin\u0259 g\u0259tirir. Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalarda K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n suyunda mikroskopik plastik lifl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub ki, bu da h\u0259m k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 suvarma sisteml\u0259rin\u0259, h\u0259m d\u0259 dolay\u0131s\u0131 il\u0259 i\u00e7m\u0259li su ehtiyatlar\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259limd\u0259 plastik tullant\u0131lar\u0131n suyun s\u0259thind\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259 yaradaraq suyun oksigenl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 mane oldu\u011fu, bunun is\u0259 sualt\u0131 bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn m\u0259hv olmas\u0131na v\u0259 bal\u0131qlar\u0131n oksigen \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu\u011fu qeyd edilib. H\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan\u0131n milli parklar\u0131n\u0131n sahil zonalar\u0131nda plastik tullant\u0131lar\u0131n su qu\u015flar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131na t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eagirdl\u0259r\u0259 izah olunub ki, plastik \u00e7irkl\u0259nm\u0259si yaln\u0131z uzaq okeanlar\u0131n deyil, h\u0259m d\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi, K\u00fcr v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131 kimi regionun m\u00fch\u00fcm su h\u00f6vz\u0259l\u0259rinin aktual problemidir. Bildirilib ki, sahil\u0259 at\u0131lan bir plastik qab ill\u0259r sonra mikroplastik hiss\u0259cikl\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 qida z\u0259nciri vasit\u0259sil\u0259 yenid\u0259n insanlara qay\u0131da bil\u0259r. Bu is\u0259 ekoloji probleml\u0259 yana\u015f\u0131, ictimai sa\u011flaml\u0131q bax\u0131m\u0131ndan da ciddi risk yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259lim \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 15 mikrona q\u0259d\u0259r olan plastik paketl\u0259rin sat\u0131\u015f v\u0259 istifad\u0259sinin qanunvericilikl\u0259 qada\u011fan edildiyi d\u0259 qeyd olunub v\u0259 \u015fagirdl\u0259r d\u00f6vl\u0259tin ekoloji qaydalar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dbirin praktiki hiss\u0259sind\u0259 \u015fagirdl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 m\u0259kt\u0259bin h\u0259y\u0259tyan\u0131 sah\u0259sind\u0259 plastik tullant\u0131lar\u0131n toplanmas\u0131 aksiyas\u0131 ke\u00e7irilib. Toplanan tullant\u0131lar \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131nda h\u0259r bir f\u0259rdin m\u0259suliyy\u0259tinin vacibliyini bir daha n\u00fcmayi\u015f etdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, bu c\u00fcr maarifl\u0259ndirici t\u0259dbirl\u0259rin \u0259sas m\u0259qs\u0259di g\u0259nc n\u0259sild\u0259 ekoloji m\u0259suliyy\u0259t hissini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, \u201cs\u0131f\u0131r tullant\u0131\u201d m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin formala\u015fmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 verm\u0259k v\u0259 t\u0259bi\u0259tin qorunmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f ictimai t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sidir. T\u0259limin sonunda i\u015ftirak\u00e7\u0131larla m\u00f6vzu \u0259traf\u0131nda m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131b, suallar cavabland\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 plastik tullant\u0131lar\u0131n azald\u0131lmas\u0131n\u0131n su ekosisteml\u0259rinin qorunmas\u0131, qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011flam m\u00fchitin t\u0259min olunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 vur\u011fulan\u0131b.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yevlax rayonunun M.K\u0259rimova ad\u0131na Tanr\u0131qulular k\u0259nd tam orta \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bind\u0259 \u201cPlastik tullant\u0131lar v\u0259 mikroplastikl\u0259rin su m\u00fchitin\u0259 t\u0259siri\u201d m\u00f6vzusunda maarifl\u0259ndirici t\u0259lim t\u0259\u015fkil olunub. T\u0259dbird\u0259 Ming\u0259\u00e7evir D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Fizika v\u0259 Ekologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi S\u0259bin\u0259 \u0130brahimovan\u0131n t\u0259qdimat\u0131 il\u0259 m\u0259kt\u0259bin \u015fagirdl\u0259ri i\u015ftirak edibl\u0259r. T\u0259lim zaman\u0131 plastik tullant\u0131lar\u0131n \u0259traf m\u00fchit\u0259, x\u00fcsusil\u0259 su h\u00f6vz\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259r, mikroplastikl\u0259rin yaranma mexanizmi v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":89695,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"_eb_attr":"","ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[89690,89691,89692,89693,89694,89695],"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-89689","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-mdu_xeberleri","post_format-post-format-gallery","entry","has-media"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/41"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89689"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89689\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89696,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89689\/revisions\/89696"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/89695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=89689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}