{"id":93082,"date":"2026-04-30T13:46:42","date_gmt":"2026-04-30T10:46:42","guid":{"rendered":"https:\/\/mdu.edu.az\/?p=93082"},"modified":"2026-04-30T13:46:42","modified_gmt":"2026-04-30T10:46:42","slug":"sung%c9%99r-s%c9%99h%c9%99r-konsepsiyasi-v%c9%99-yasil-infrastruktur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/sung%c9%99r-s%c9%99h%c9%99r-konsepsiyasi-v%c9%99-yasil-infrastruktur\/","title":{"rendered":"S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r konsepsiyas\u0131 v\u0259 \u201cya\u015f\u0131l\u201d infrastruktur"},"content":{"rendered":"<p class=\"has-text-align-right\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; f-r.\u00fc.f.d.,dos.Yusibova T\u0259ran\u0259 Firq\u0259t q\u0131z\u0131<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ming\u0259\u00e7evir D\u00f6vl\u0259t Universitetinin<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Fizika v\u0259 Ekologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri art\u0131q uzaq g\u0259l\u0259c\u0259yin proqnozu deyil, m\u00fcasir \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin g\u00fcnd\u0259lik reall\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Urbanizasiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si il\u0259 paralel olaraq, \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchiti ekstremal hava hadis\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 daha h\u0259ssas hala g\u0259lmi\u015fdir. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitinin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259n m\u00fch\u00fcm probleml\u0259rd\u0259n biri iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259sirl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fma, y\u0259ni&nbsp;adaptasiya&nbsp;m\u0259s\u0259l\u0259sidir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri art\u0131q yaln\u0131z qlobal s\u0259viyy\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunan ekoloji problem deyil, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na, infrastrukturuna, su idar\u0259\u00e7iliyin\u0259, enerji istehlak\u0131na v\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u00fch\u00fcm amildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>hava temperaturunun artmas\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n qeyri-b\u0259rab\u0259r paylanmas\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli intensiv ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n \u00e7oxalmas\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>su ehtiyatlar\u0131na t\u0259zyiqin artmas\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>\u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 istilik adas\u0131 effektinin g\u00fccl\u0259nm\u0259si\u00a0 &#8211;\u00a0 kimi hallar urban m\u00fchitin iqlim riskl\u0259rin\u0259 daha h\u0259ssas oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin inki\u015faf\u0131 yaln\u0131z iqtisadi v\u0259 memarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan deyil, h\u0259m d\u0259&nbsp;ekoloji v\u0259 iqlim bax\u0131m\u0131ndan dayan\u0131ql\u0131&nbsp;\u015f\u0259kild\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu bax\u0131mdan, son ill\u0259rd\u0259 d\u00fcnya \u015f\u0259h\u0259rsalma t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 geni\u015f m\u00fczakir\u0259 olunan yana\u015fmalardan biri d\u0259&nbsp;\u201cs\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r\u201d konsepsiyas\u0131d\u0131r. Bu konsepsiyas\u0131n\u0131n mahiyy\u0259ti n\u0259dir?<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r konsepsiyas\u0131 \u015f\u0259h\u0259r \u0259razisinin ya\u011fan suyu&nbsp;\u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlamaq, torpa\u011fa hopdurmaq, s\u00fczm\u0259k, toplamaq v\u0259 sonradan istifad\u0259 etm\u0259k&nbsp;qabiliyy\u0259tini art\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u015f\u0259h\u0259rsalma yana\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fn\u0259n\u0259vi \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitind\u0259 asfalt, beton v\u0259 dig\u0259r s\u0259rt \u00f6rt\u00fckl\u0259r ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131n\u0131n t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 torpa\u011fa hopmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131 sular\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 axaraq:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>kanalizasiya sistemin\u0259 \u0259lav\u0259 y\u00fck yarad\u0131r,<\/li>\n\n\n\n<li>k\u00fc\u00e7\u0259 v\u0259 yollar\u0131n su alt\u0131nda qalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur,<\/li>\n\n\n\n<li>torpaq v\u0259 yeralt\u0131 sular\u0131n qidalanmas\u0131n\u0131 azald\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r modeli is\u0259 bu prosesi d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k \u015f\u0259h\u0259ri suya qar\u015f\u0131 daha \u00e7evik v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 hala g\u0259tirm\u0259yi qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyur. Bu bax\u0131mdan s\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r konsepsiyas\u0131 yaln\u0131z texniki deyil, eyni zamanda&nbsp;ekoloji &nbsp;&nbsp;\u0259sasl\u0131 urban idar\u0259etm\u0259 modeli&nbsp;kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bu konsepsiya x\u00fcsusil\u0259&nbsp;Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri&nbsp;kimi su resurslar\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>s\u0259naye v\u0259 urban inki\u015faf bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm m\u00f6vqey\u0259 malik \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn aktual hesab oluna bil\u0259r. Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fch\u00fcm s\u0259naye v\u0259 enerji m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmaqla yana\u015f\u0131, eyni zamanda&nbsp;K\u00fcr \u00e7ay\u0131 v\u0259 Ming\u0259\u00e7evir su anbar\u0131 il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259li urban-ekoloji sistem\u0259 malik \u015f\u0259h\u0259rdir. \u015e\u0259h\u0259rin bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri ona h\u0259m \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r, h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ekoloji h\u0259ssasl\u0131qlar qazand\u0131r\u0131r. Bu \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r hans\u0131lard\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>su resurslar\u0131na yax\u0131nl\u0131q,<\/li>\n\n\n\n<li>ya\u015f\u0131ll\u0131q v\u0259 park potensial\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>planl\u0131 \u015f\u0259h\u0259rsalma imkanlar\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>geni\u015f ictimai v\u0259 t\u0259hsil zonalar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u015e\u0259h\u0259rin s\u0259naye potensial\u0131 v\u0259 co\u011frafi m\u00f6vqeyi ona b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r qazand\u0131rsa da, yay aylar\u0131nda k\u0259skin istil\u0259r, &#8220;istilik adas\u0131&#8221; effekti v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131 sular\u0131n\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259siz idar\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>olunmas\u0131 kimi ekoloji h\u0259ssasl\u0131qlar yarad\u0131r. Bu probleml\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp;ekoloji v\u0259 iqlim bax\u0131m\u0131ndan uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rsalma yana\u015fmalar\u0131&nbsp;vacibdir. Bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri f\u00fcrs\u0259t\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn <strong>S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r<\/strong> modeli \u0259n optimal h\u0259ll yoludur. B\u0259s S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r &nbsp;konsepsiyas\u0131n\u0131n Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 t\u0259tbiq edilm\u0259sinin hansi \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri vardir?Qazan\u0131lacaq \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri real d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259n t\u0259hlil etm\u0259k ist\u0259rdim.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. Ya\u011f\u0131nt\u0131 sular\u0131n\u0131n daha s\u0259m\u0259r\u0259li idar\u0259 olunmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si tez bir zamanda ax\u0131d\u0131laraq \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Halbuki bu sular\u0131n toplanmas\u0131 v\u0259 yerli s\u0259viyy\u0259d\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131 h\u0259m da\u015fq\u0131n riskini azalda, h\u0259m d\u0259 su ehtiyatlar\u0131n\u0131n daha rasional istifad\u0259sin\u0259 imkan yarada bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259klif olunan bu modelin real effektivliyini \u00c7inin <strong>Vuhan<\/strong> \u015f\u0259h\u0259rinin timsal\u0131nda ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k olar. Bir zamanlar intensiv ya\u011f\u0131\u015flar zaman\u0131 ciddi da\u015fq\u0131nlarla \u00fczl\u0259\u015f\u0259n bu \u015f\u0259h\u0259r, &#8220;S\u00fcng\u0259r \u015e\u0259h\u0259r&#8221; layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 beton \u00f6rt\u00fckl\u0259ri suke\u00e7ir\u0259n materiallarla \u0259v\u0259z etmi\u015f v\u0259 geni\u015f &#8220;ya\u011f\u0131\u015f ba\u011flar\u0131&#8221; (rain gardens) salm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yana\u015fman\u0131n t\u0259tbiqi suyun&nbsp;d\u00f6vri v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259sini&nbsp;t\u0259min ed\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 ki,<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131 birba\u015fa kanalizasiyaya ax\u0131d\u0131lmaq \u0259v\u0259zin\u0259, x\u00fcsusi drenaj qatlar\u0131ndan ke\u00e7\u0259r\u0259k t\u0259mizl\u0259n\u0259r v\u0259 yeralt\u0131 su qatlar\u0131n\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li>Toplanan sular hesab\u0131na \u015f\u0259h\u0259rin park v\u0259 xiyabanlar\u0131n\u0131n suvar\u0131lmas\u0131nda i\u00e7m\u0259li sudan as\u0131l\u0131l\u0131q minimuma endir\u0259r. Ming\u0259\u00e7evir kontekstind\u0259 bu, K\u00fcr \u00e7ay\u0131ndan al\u0131nan suyun texniki m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 deyil, daha strateji ehtiyaclara<\/li>\n\n\n\n<li>y\u00f6n\u0259ldilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarada bil\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li>Suyun torpaqda v\u0259 x\u00fcsusi su anbarlar\u0131nda saxlan\u0131lmas\u0131 yay aylar\u0131nda buxarlanman\u0131 t\u0259min ed\u0259r\u0259k \u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki &#8220;isti ada&#8221; effektini azaldar v\u0259 havan\u0131 s\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>2. \u0130stilik adas\u0131 effektinin azald\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ming\u0259\u00e7evirin yay aylar\u0131nda \u00fczl\u0259\u015fdiyi y\u00fcks\u0259k temperatur problemini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Kolumbiyan\u0131n Medelyin \u015f\u0259h\u0259rinin t\u0259tbiq etdiyi &#8220;Ya\u015f\u0131l D\u0259hlizl\u0259r&#8221; (Green Corridors) layih\u0259si m\u00fck\u0259mm\u0259l bir modeldir. Betonla\u015fman\u0131n artmas\u0131 il\u0259 temperaturun k\u0259skin y\u00fcks\u0259ldiyi bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r q\u0131sa zamanda havan\u0131n temperaturunu 2\u00b0C-3\u00b0C a\u015fa\u011f\u0131 salma\u011fa imkan vermi\u015fdir. Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 &nbsp;bu yana\u015fman\u0131n t\u0259tbiqi sakinl\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaqla yana\u015f\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 qar\u015f\u0131 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131racaq v\u0259 enerji s\u0259m\u0259r\u0259liliyini t\u0259min ed\u0259c\u0259kdir. Bel\u0259 ki,<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>K\u00fc\u00e7\u0259 land\u015faftlar\u0131n\u0131n s\u0131x a\u011facland\u0131r\u0131lmas\u0131 sad\u0259c\u0259 vizual g\u00f6z\u0259llik deyil, h\u0259m d\u0259 asfalt\u0131n g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131 birba\u015fa udmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan t\u0259bii qalxand\u0131r. Bu, piyada h\u0259r\u0259k\u0259tini daha konforlu ed\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li>Binalar\u0131n s\u0259thind\u0259 bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259tbiqi daxili temperaturu azaldar, n\u0259tic\u0259d\u0259 yayda kondisionerl\u0259rd\u0259n istifad\u0259y\u0259 v\u0259 elektrik enerjisin\u0259 q\u0259na\u0259t olunar.<\/li>\n\n\n\n<li>Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rinin su ehtiyatlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k parklarda f\u0259vvar\u0259l\u0259r v\u0259 ki\u00e7ik kanallar\u0131n qurulmas\u0131 havan\u0131n r\u00fctub\u0259tl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 buxarlanma vasit\u0259sil\u0259 s\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>3. Ekoloji dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r yana\u015fmas\u0131 yaln\u0131z iqlim riskl\u0259rini azaltm\u0131r, eyni zamanda \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259bii ekosistem funksiyalar\u0131n\u0131 yenid\u0259n b\u0259rpa edir. Bu yana\u015fman\u0131n ekoloji \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri Hollandiyan\u0131n Rotterdam \u015f\u0259h\u0259rinin t\u0259tbiq etdiyi &#8220;Su Meydan\u00e7alar\u0131&#8221; v\u0259 &#8220;Ya\u015f\u0131l D\u0259hlizl\u0259r&#8221; modelind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fruldub.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Bu modelin t\u0259tbiqi Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ekoloji transformasiyalar yaradar:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Betonla\u015fm\u0131\u015f \u0259razil\u0259rin azald\u0131lmas\u0131 torpa\u011f\u0131n &#8220;n\u0259f\u0259s almas\u0131na&#8221; v\u0259 su tutma qabiliyy\u0259tinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olar. Bu is\u0259 torpaq eroziyas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alar v\u0259 yeralt\u0131 su balans\u0131n\u0131 b\u0259rpa ed\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li>Ya\u015f\u0131l damlar, s\u00fcni bataql\u0131qlar (constructed wetlands) v\u0259 ya\u011f\u0131\u015f ba\u011flar\u0131 \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitind\u0259 qu\u015flar, faydal\u0131 h\u0259\u015f\u0259ratlar v\u0259 yerli bitki n\u00f6vl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259bii s\u0131\u011f\u0131nacaqlar yaradar. Rotterdamda bu c\u00fcr sah\u0259l\u0259rin art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015f\u0259h\u0259r daxilind\u0259 flora v\u0259 faunan\u0131n <strong>40%<\/strong> daha \u00e7ox \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/li>\n\n\n\n<li>\u015e\u0259h\u0259r ekosistemi \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259mizl\u0259y\u0259n bir mexanizm\u0259 \u00e7evril\u0259r. Ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131 torpaq v\u0259 bitki qatlar\u0131ndan ke\u00e7\u0259r\u0259k z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259n\u0259r v\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131na daha t\u0259miz \u015f\u0259kild\u0259 qay\u0131dar.<\/li>\n\n\n\n<li>K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bu yana\u015fma h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. \u00c7ay ekosistemi il\u0259 \u015f\u0259h\u0259r infrastrukturunun bu c\u00fcr inteqrasiyas\u0131 Ming\u0259\u00e7eviri &#8220;ya\u015f\u0131l iqtisadiyyat&#8221; v\u0259 &#8220;ekoloji turizm&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn regional m\u0259rk\u0259z\u0259 \u00e7evir\u0259 bil\u0259r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>4. Dayan\u0131ql\u0131 \u015f\u0259h\u0259rsalma modelinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf strategiyas\u0131nda s\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r yana\u015fmas\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi, \u015f\u0259h\u0259ri sad\u0259c\u0259 binalar toplusu deyil, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nziml\u0259y\u0259n dayan\u0131ql\u0131 bir ekosistem kimi formala\u015fd\u0131racaqd\u0131r. Bu modelin \u0259n u\u011furlu n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Kopenhagenin &#8220;Bulud Partlamas\u0131&#8221; (Cloudburst Management Plan) layih\u0259si s\u00fcbut edir ki, urbanizasiya t\u0259bi\u0259tl\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil etm\u0259m\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yana\u015fma Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri t\u0259min ed\u0259c\u0259kdir:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>T\u0259hsil M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin h\u0259y\u0259tl\u0259rind\u0259 yarad\u0131lan ki\u00e7ik s\u00fcni g\u00f6ll\u0259r v\u0259 ya\u011f\u0131\u015f ba\u011flar\u0131 h\u0259m suyun idar\u0259 olunmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259\u00e7\u0259k, h\u0259m d\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r v\u0259 \u015fagirdl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;a\u00e7\u0131q hava laboratoriyas\u0131&#8221; rolunu oynayacaqd\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Suke\u00e7ir\u0259n asfalt v\u0259 x\u00fcsusi drenajl\u0131 piyada yollar\u0131 yeralt\u0131 kommunikasiya x\u0259tl\u0259rinin y\u00fckl\u0259nm\u0259sini azaldar. Bu is\u0259 yol \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzadar v\u0259 su y\u0131\u011f\u0131lmalar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alar.<\/li>\n\n\n\n<li>Binalar\u0131n damlar\u0131nda toplanan ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131n\u0131n filtrasiya edil\u0259r\u0259k binan\u0131n daxili texniki ehtiyaclar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259si resurslara q\u0259na\u0259ti t\u0259min ed\u0259\u00e7\u0259k.<\/li>\n\n\n\n<li>Ming\u0259\u00e7evir bulvar\u0131n\u0131n ekoloji regenerasiyas\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259tbiq olunacaq su-tutma zonalar\u0131 \u00e7ay\u0131n sahil ekosistemini qoruyacaq v\u0259 estetik g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc art\u0131racaqd\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>\u015e\u0259h\u0259rsalma il\u0259 ekoloji planla\u015fd\u0131rma aras\u0131nda yarad\u0131lan bu ba\u011f, Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259rini g\u0259l\u0259c\u0259yin &#8220;A\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 Ya\u015f\u0131l&#8221; \u015f\u0259h\u0259r standartlar\u0131na cavab ver\u0259n model bir m\u0259kana \u00e7evril\u0259\u00e7\u0259k. Kopenhagen n\u00fcmun\u0259sind\u0259 oldu\u011fu kimi, bu layih\u0259l\u0259r h\u0259m d\u0259 da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131n d\u0259y\u0259rini art\u0131rar v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 yeni investisiyalar c\u0259lb ed\u0259\u00e7\u0259kdir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Bel\u0259likl\u0259, <strong>S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r konsepsiyas\u0131<\/strong> Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn sad\u0259c\u0259 infrastruktur layih\u0259si deyil, \u015f\u0259h\u0259rin iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min ed\u0259n, iqtisadi s\u0259m\u0259r\u0259 g\u0259tir\u0259n v\u0259 sakinl\u0259rin h\u0259yat keyfiyy\u0259tini k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 y\u00fcks\u0259ld\u0259n dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf modelidir. S\u00fcng\u0259r \u015f\u0259h\u0259r konsepsiyas\u0131 Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 adaptasiya bax\u0131m\u0131ndan aktual, praktik v\u0259 perspektivli yana\u015fmad\u0131r. Son olaraq qeyd edim ki, g\u0259l\u0259c\u0259yin u\u011furlu \u015f\u0259h\u0259ri yaln\u0131z b\u00f6y\u00fck v\u0259 m\u00fcasir olan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rl\u0259r deyil, h\u0259m d\u0259&nbsp;t\u0259bi\u0259tl\u0259 uzla\u015fan, \u0259halisinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n, su ehtiyatlar\u0131n\u0131 d\u00fczg\u00fcn idar\u0259 ed\u0259n v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fa bil\u0259n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r olacaqd\u0131r. \u0130st\u0259rdim ki, Ming\u0259\u00e7evir \u015f\u0259h\u0259ri d\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r s\u0131ras\u0131na daxil olsun.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; .<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; f-r.\u00fc.f.d.,dos.Yusibova T\u0259ran\u0259 Firq\u0259t q\u0131z\u0131 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ming\u0259\u00e7evir D\u00f6vl\u0259t Universitetinin &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Fizika v\u0259 Ekologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri art\u0131q uzaq g\u0259l\u0259c\u0259yin proqnozu deyil, m\u00fcasir \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin g\u00fcnd\u0259lik reall\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Urbanizasiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si il\u0259 paralel olaraq, \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchiti ekstremal hava hadis\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 daha h\u0259ssas hala g\u0259lmi\u015fdir. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitinin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259n m\u00fch\u00fcm probleml\u0259rd\u0259n biri iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259sirl\u0259rin\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":93083,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"_eb_attr":"","ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[93083],"footnotes":""},"categories":[167],"tags":[],"class_list":["post-93082","post","type-post","status-publish","format-gallery","has-post-thumbnail","hentry","category-shrsalma-v-memarliq-ili","post_format-post-format-gallery","entry","has-media"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/41"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93082"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93082\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93084,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93082\/revisions\/93084"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/93083"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mdu.edu.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}